***This article is in Dutch***
Bij de Europese verkiezingen staat ook voor Limburg veel op het spel. Klimaat, landbouw, de concurrentiekracht van bedrijven, het zijn allemaal thema’s waarover de Europese Unie (EU) de komende vijf jaar belangrijke knopen wil doorhakken. Toch blijft de aandacht van media en nationale politiek achter. Het is hoog tijd om deze Europese paradox te doorbreken. Er is behoefte aan een inhoudelijk politiek debat over de taal- en landsgrenzen heen. Limburg blijkt daarvoor het ideale laboratorium.
Het is niet eenvoudig om nationaal opererende politieke partijen warm te maken voor een debat over Europese thema’s. Ze denken er weinig mee te kunnen winnen. Haagse politici staan snel klaar om zichzelf op de borst te kloppen als de EU successen boekt, maar schuiven ook graag de schuld door naar ‘Brussel’ als EU-regels – denk aan het stikstofdossier – kritiek oogsten. Om die dubbelzinnigheid te doorbreken moeten nationale partijen duidelijk maken welke thema’s ze op Europees niveau willen aanpakken en verantwoordelijkheid durven nemen als EU-regels nationaal niet populair uitpakken.
Verkiezingsbeloftes
Nederlandse politici die naar het Europees Parlement gaan, kunnen ook niet zomaar hun verkiezingsbeloftes waarmaken omdat ze opereren binnen Europese fracties. Zo behoort Jeroen Lenaers van het CDA in het Europees Parlement tot de Europese Volkspartij, de grootste fractie in het Europees Parlement.
Die Europese partijen zijn bijna volledig afwezig in de verkiezingscampagnes, maar hebben wel eigen verkiezingsprogramma’s en zijn enorm belangrijk voor de besluitvorming in de EU. We moeten daarom serieus kijken naar manieren om ze meer voor het voetlicht te brengen, bijvoorbeeld door te gaan werken met transnationale kieslijsten. Europese partijen stellen dan kandidaten voor die in heel Europa verkiesbaar zijn. Zo zou je als Nederlander, net als bij het Eurovisie Songfestival, kunnen stemmen op een Italiaan of een Zweedse. Het Europees Parlement kwam in 2022 met een voorstel voor EU-brede kieslijsten, maar de lidstaten schoten het af omdat het in strijd zou zijn met de Europese verdragen. Een gemiste kans om de democratie op Europees niveau te versterken.
Spitzenkandidaten
In de Europese politiek ontbreekt het ook aan bekende gezichten. De Europese lijsttrekkers, de zogenaamde Spitzenkandidaten, zouden deze rol kunnen vervullen. Dit zijn toppolitici die namens een Europese partij Commissievoorzitter willen worden. Het lijkt op Europese presidentsverkiezingen, maar Europese lijsttrekkers zijn alleen in eigen land verkiesbaar. In 2019 was Frans Timmermans lijsttrekker voor de sociaaldemocraten. Hij behaalde met de PvdA een monsterscore in Limburg maar was buiten Nederland dus niet verkiesbaar.
Achterkamertjespolitiek
Bovendien kunnen de lidstaten via achterkamertjespolitiek alsnog een andere kandidaat Commissievoorzitter naar voor schuiven. Zo kwam Ursula von der Leyen op haar post. Het Europese lijsttrekkerssysteem is dus wat kunstmatig. Het zou beter zijn als de lijsttrekker van de grootste fractie in het Europees Parlement na de verkiezingen automatisch de onderhandelingen over het vinden van een Commissievoorzitter gaat leiden, vóór regeringsleiders en staatshoofden dat doen. Op die manier worden Europese verkiezingen ook een echte strijd tussen beoogde Europese leiders.
Ursula von der Leyen
Maandag zullen de lijsttrekkers van zes Europese partijgroepen,onder wie Ursula von der Leyen, met elkaar de degens kruisen tijdens het Maastricht Debate in het Theater aan het Vrijthof. Er is volop ruimte voor een échte inhoudelijke discussie over taal- en landsgrenzen heen, die kiezers kan verduidelijken waar de Europese partijen naartoe willen. Zulke debatten zijn schaars en dat maakt het Maastricht Debate des te belangrijker. De weg naar een democratischer Europa kan 29 april in Maastricht beginnen.
Dit artikel verscheen eerder in De Limburger. Iskander De Bruycker is universitair hoofddocent, EU politiek en beleid aan de UM. Deze bijdrage maakt deel uit van een reeks artikelen die voortkomt uit een samenwerking van De Limburger met Studio Europa Maastricht.
