***This article is in Dutch***
Veel Nederlanders zien de EU als een ver-van-mijn-bed-show, zo laat onderzoek keer op keer zien. Toch ervaren we Europa dagelijks. Zeven van de twaalf Nederlandse provincies grenzen aan een Europees buurland. In Limburg is de grens overal dichtbij. Het is daarom juist een grensregio als Limburg waar Europa dagelijks te ‘voelen’ is.
ezamenlijk maken de Europese grensregio’s zo’n 40 procent van het EU-grondgebied uit, een thuis voor ongeveer een derde van alle burgers in de EU. Elke dag weer maken burgers gebruik van de rechten van vrij verkeer voor recreatie, werk en familie, rechten die zijn ontleend aan de interne markt en het ‘Europees burgerschap’. Europese regels faciliteren en coördineren veel randvoorwaarden, van terugbetaling van ziektekosten tot het afschaffen van roamingkosten.
Proeftuinen
Grensregio’s zijn de proeftuinen van Europese integratie. In het grensgebied worden dagelijks de voor- en nadelen van de Europese Unie en het Europese integratieproces ervaren. In sommige grensgebieden is dat intenser dan in andere. Het Benelux-gebied is zo’n sterk geïntegreerd grensgebied. Op het gebied van het aantal grensarbeiders, scoort Nederland hoog door de pendel met buurlanden België en Duitsland. De arbeidsmarkten van Zuid-Limburg en Noord-Limburg worden voor zo’n 5 procent uitgemaakt door inkomende grensarbeiders.
Het is echter niet alleen de aanwezigheid van Europa die in grensgebieden direct wordt ervaren, maar ook de afwezigheid ervan. De coronacrisis was een voorbeeld. Het is snel vergeten, maar het is nog maar vier jaar geleden dat de grens met België gekenmerkt werd door betonblokken. ‘Waar is Europa?’, was destijds de vraag. Gezondheidszorg en crisisbestrijding behoort tot de nationale competenties, met als gevolg een lappendeken van nationale maatregelen en botsende regels aan de grens. De grensregio heeft een grensoverschrijdend Europa nodig, terwijl nationale regeringen juist veelal binnen nationale kaders blijven denken en werken.
Toekomst
In de periode 2021-2027 is ruim 8 miljard euro geïnvesteerd in projecten in Europese grensregio’s via het Interreg-programma. De provincie Limburg profiteert bijvoorbeeld van drie Interreg-programma’s. Ook is onlangs een Europees mechanisme voorgesteld om grensobstakels beter te kunnen adresseren in grensregio’s. Na de Europese verkiezingen wordt onderhandeld over het cohesiebeleid vanaf 2027, en daarmee ook over de toekomst van Europese middelen voor grensregio’s. Niet alleen de pandemie vormde een voorbeeld dat de status quo van de EU niet voldoende is voor grensregio’s, er is ook de paradox van grensoverschrijdende samenwerking: hoe meer samenwerking over de grens plaatsvindt, hoe meer verschillen en problemen tevoorschijn komen. Hoewel de afgelopen jaren hebben uitgewezen dat de interne grensgebieden baat hebben bij een sterkere EU, is het allerminst zeker dat de discussie die kant op zal gaan. Uit de analyse van de Europese manifesten door onderzoekers van het Maastrichtse expertisecentrum ITEM blijkt dat Europese politieke groeperingen maar weinig ambitieuze plannen hebben voor de grensregio’s.
Europagevoel
Zie daar het moeilijke huwelijk tussen Europa en grensregio’s. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar lijken elkaar ook vaak te vergeten. De grensregio heeft Europa nodig, maar het omgekeerde geldt even sterk. Recent onderzoek wijst uit op het gebrek aan ‘liefde’ voor Europa bij Nederlandse burgers en bestuurders. Burgers zijn veelal onbekend met Europa, en onbekend maakt onbemind. Daar lijkt een duidelijk communicatieprobleem, zeker nu EU-kritiek lijkt aan te zwellen. In tijden waar nationale grenzen weer meer dan ooit worden gecontroleerd en gebruikt voor nationale belangen, heeft Europa de grensregio nodig om Europa weer een persoonlijk gezicht te geven.
Dit artikel verscheen eerder in De Limburger. Pim Mertens is wetenschappelijk coördinator bij het expertisecentrum ITEM van de Universiteit Maastricht. Deze bijdrage maakt deel uit van een reeks artikelen die voortkomt uit een samenwerking van De Limburger met Studio Europa Maastricht.
