***This article is in Dutch***
De afgelopen jaren heeft de EU veel regels aangenomen om klimaatverandering tegen te gaan. De economie moet er de komende jaren voor op de schop en dat heeft natuurlijk grote gevolgen voor de burger.
Het lijkt erop dat bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni rechtse partijen gaan winnen. Daar zitten ook partijen tussen die het klimaatbeleid maar onzin vinden, en partijen die zich zorgen maken over de economische gevolgen van het beleid. Wat betekent dit voor het klimaatbeleid in Europa?
Als onderzoeker houd ik me bezig met de manier waarop besluiten worden genomen over het klimaatbeleid in Nederland en de EU. Worden deze besluiten democratisch genomen? Wat is de rol van wetenschappers en experts in de besluitvorming? En hoe controleert de rechter het klimaatbeleid? Dat het klimaatbeleid democratisch moet zijn, lijkt niet echt controversieel. Maar wat maakt het Europese klimaatbeleid democratisch, of juist ondemocratisch?
Verankerd
Verkiezingen spelen natuurlijk een cruciale rol in de democratie, maar dat betekent niet dat als het Europees Parlement straks wordt gedomineerd door klimaatsceptici alle klimaatregels van tafel gaan. Veel van deze regels zijn verankerd in Europese wetten, die niet eenvoudig te wijzigen zijn. Dit klinkt misschien ondemocratisch, maar in de EU worden de meeste wetten aangenomen door zowel het Europees Parlement als de ministers van de lidstaten. Dat betekent dat ook Nederland voortdurend inspraak heeft gehad bij het opstellen van deze regels. Daarbij zijn tussen de verschillende landen allerlei compromissen gesloten, bijvoorbeeld over het tempo waarmee landen hun uitstoot moeten terugbrengen, en over de steun voor regio’s die het hardst geraakt worden door de economische aanpassingen. Lidstaten zullen niet staan te springen om dit pakket aan maatregelen weer te gaan ontrafelen.
Keuzevrijheid
Heeft een ‘ruk naar rechts’ dan helemaal geen gevolgen voor het Europese klimaatbeleid? Dat betwijfel ik. De onlangs aangenomen regels moeten immers door de EU-lidstaten worden uitgevoerd, waarbij deze landen veel keuzevrijheid hebben. Het toezicht dat de Europese instellingen houden op deze uitvoering is bovendien redelijk flexibel. Nederland had bijvoorbeeld in de afgelopen jaren een uitzondering voor bepaalde mestregels voor boeren. Hoeveel flexibiliteit er is, verschilt per maatregel. Voor het klimaatbeleid betekent dit dat de focus de komende jaren zal liggen op de uitvoering van bestaande regels, en hierop heeft het Europees Parlement wel degelijk invloed.
Complex
Het goede nieuws is dus dat het Europees Parlement op verschillende manieren betrokken is bij het Europese klimaatbeleid. Het klimaatbeleid voldoet daarmee aan enkele basisvereisten van de democratie. Maar er is ruimte voor verbetering. Het beleid is ongelooflijk complex en gaat over veel geld. Dat maakt democratische controle lastig. Ook is het belangrijk dat de Europese regels de democratie in de lidstaten van de EU beschermen. Helaas zorgt Europees beleid er vaak voor dat de regering meer macht krijgt ten opzichte van de Tweede Kamer. Ten slotte moet het Europees Parlement goed in de gaten houden hoe het klimaatbeleid in de praktijk werkt – en waar nodig het beleid laten aanpassen. Het Europees Parlement moet de zorgen van de Europese burgers over klimaatbeleid in Brussel hoorbaar maken. Op deze zaken heeft het Europees Parlement zelf invloed: hoe democratisch het Europees klimaatbeleid wordt, hangt dus ook af van de verkiezingsuitslag.
Dit artikel verscheen eerder in De Limburger. Marijn van der Sluis is universitair docent constitutioneel recht aan de Universiteit Maastricht. Deze opiniebijdrage maakt deel uit van een reeks artikelen die voortkomt uit een samenwerking van De Limburger met Studio Europa Maastricht over de aankomende Europese verkiezingen.
