This blogpost is in Dutch.
Maastricht ligt midden in Europa, maar plukt de stad daar ook de economische vruchten van? Die vraag stond woensdag 30 september centraal tijdens het tweede debat in de reeks ‘Maastricht als Europese stad’ van debatcentrum Sphinx en Studio Europa. Onder leiding van Lennart Booij spraken Marlou Jenneskens, Luc Soete, Martin Unfried, Maurice Lambriex en Armand Vliegen over grenscontroles, de Einstein Telescoop en de vraag waarom zoveel Euregionale plannen bij de grens sneuvelen.
De conclusie: aan ideeën en initiatieven geen gebrek, maar het ontbreekt te vaak aan eigenaarschap, innovatievermogen, lef en daadkracht.
“Grenscontroles zijn een groter probleem dan het haperende ov”
Voordat het debat begon, schetste Martin Unfried, directeur van ITEM, een panorama van de economische ontwikkeling van Maastricht. Unfried betoogde dat een grensoverstijgende aanpak cruciaal is voor de economische ontwikkeling van Maastricht, en dat men zich hier al heel lang van bewust is. Daarom stelde Maastricht zich samen met de Euregio Maas-Rijn in 2012-2013 kandidaat voor culturele hoofdstad van Europa 2018, was er het idee van een ‘Eurostad MAHHL’ (Maastricht, Aken, Hasselt, Heerlen en Luik), schreef Luc Soete in 2018 een strategisch actieplan voor een ‘Randstad Zuid-Limburg’ en verscheen in 2022 de Studie Ruimtelijke Strategie van de RWTH, samen met Noordrijn-Westfalen. Lang niet al die plannen werden werkelijkheid.
Toch ziet Unfried aanknopingspunten. De Euregio Maas-Rijn heeft met EMR2030 een strategie voor de toekomst, met ambitieuze doelen onder meer op het gebied van mobiliteit. Ook het nieuwe Maastrichtse coalitieakkoord ‘Aon de geng!’ noemt hij interessant vanwege de Euregionale ambities: de gemeente steunt de komst van de Einstein Telescoop, lobbyt voor betere spoorverbindingen naar Luik en Aken en wil de maakindustrie laten bloeien.
Zijn grootste zorg vatte hij samen als ‘back to the future’: de grenscontroles tussen Nederland en Duitsland. “Dat is bizar. We praten al 25 jaar over open grenzen en samenwerking zonder belemmeringen, en nu staat er een file tussen Aken en Maastricht, soms wel een halfuur. Daar hebben we niet aan gewerkt.” Volgens Unfried is vooral het idee dat grenscontroles weer normaal worden gevaarlijk. “Als dat zo doorgaat, is dat een groter probleem dan het openbaar vervoer dat nog hapert.”
“Je moet op meerdere manieren elkaars taal spreken”
Wethouder Marlou Jenneskens stelde voorheen als fractievoorzitter van D66 in Provinciale Staten van Limburg al vaak vragen over grenseffectenrapportages. “Als je hier woont, is het vanzelfsprekend dat je de grens overgaat, voor benzine of boodschappen. Pas tijdens covid, toen er langzaam grenscontroles kwamen, merkten we hoe vaak we dat eigenlijk deden. Dat geldt ook voor grenswerkers.”
“Men realiseert zich in Den Haag steeds meer dat er veel begint te borrelen in de Euregio Maas-Rijn”
Is er vanuit de gemeente dan een structurele uitwisseling met de buurlanden? “Ja, we netwerken met de grensgemeenten, en tegelijkertijd is het ingewikkeld. We hebben ook een stad te besturen. In het college bespreek je dat je om tafel moet met mensen in Luik en Aken, niet alleen in Heerlen en Sittard. Je moet letterlijk op meerdere manieren elkaars taal spreken.” Elkaar goed verstaan is volgens Jenneskens ook een kwestie van begrijpen hoe het bestuur in het buurland is georganiseerd.
Einstein Telescoop: “Dit wordt onze doorbraak”
De Einstein Telescoop kwam de hele avond terug als kans om grensoverschrijdende samenwerking een structurele basis te geven. “Ik denk dat de telescoop de regio zo’n kracht kan geven dat het ons lukt om een aantal regionale belemmeringen weg te nemen”, zei Jenneskens. “Het is een project van nationale prioriteit voor Nederland, België en Duitsland.”
Maurice Lambriex, bestuursadviseur bij Brightlands Health Campus Maastricht, is stellig: “De Einstein Telescoop gaan we binnenhalen.” Volgens hem staat de basis er al. “Onderzoekers uit Nederland, Duitsland en België werken hier al samen in het Engels. Er worden hier zeer complexe spiegels ontworpen, waar een bedrijf als ASML gebruik van kan maken. Je hebt daarvoor mensen en kennis nodig, en Brainport heeft daar flink wat geld voor gekregen. De komst van de telescoop wordt onze big bang, onze doorbraak.”
Jenneskens wees op de Pathfinder, de testopstelling die al in Maastricht staat. “Daar mogen we best wat trotser op zijn.” Tegelijk waarschuwde ze dat de Euregio ook meer moet doen voor mensen van verschillende opleidingen, het focust nu teveel op hoogopgeleiden. “Tachtig procent van de vacatures zit in het mkb. Daar moeten we echt meer aan doen.”
“Bij de Intratuin krijgen ze allemaal Franse les”
Armand Vliegen, adviseur ondernemen over de grens, ziet bij ondernemers weinig terughoudendheid. Welke barrières moet de politiek wegnemen? Van de politiek vraagt hij dat zij geduldig investeren in het opbouwen van grensoverschrijdende relaties en netwerken. Hij merkt uit zijn eigen praktijkervaringen dat alles staat of valt bij uitwisselingen en contacten, die het benodigde vertrouwen opbouwen om over de grens te kunnen ondernemen. Ook in de politiek zijn deze contacten de basis voor samenwerking. Dat betekent volgens hem ook investeren in taalonderwijs.
Hij gaf een voorbeeld uit de praktijk: “Bij de Intratuin krijgen alle medewerkers Franse les. Daar mag het stadhuis best inspiratie uit halen.”
Een ander onderwerp dat aan bod kwam, was dat de overheden van de provincie Limburg zich ook in de lobby naar hun hoofdsteden (Den Haag, Brussel en Berlijn) moeten profileren als Euregio: daar liggen immers de economische kansen. Dit moeten zouden we ook naar de hoofdsteden moeten pitchen. Lambriex merkt op dat Den Haag de regio beter in het vizier krijgt. “Men realiseert zich daar steeds meer dat er veel begint te borrelen in de Euregio Maas-Rijn. Wij zitten midden in het hart van Europa, de Randstad houdt op bij de zee.”
Plannen die bij de grens sneuvelen
Econoom en oud-rector magnificus Luc Soete was kritischer. “Toen ik hier veertig jaar geleden naartoe kwam, was de Euregionale economie een vak bij de universiteit. Dat is nu totaal verdwenen.” Volgens Soete zijn er in die veertig jaar talloze initiatieven geweest, maar werden ze te weinig daadkrachtig gesteund. Hij noemde de kandidatuur voor culturele hoofdstad van Europa, die uiteindelijk naar Leeuwarden ging, als een moment dat de Euregionale samenwerking heeft geschaad.
Ook plaatste hij vraagtekens bij keuzes die zonder de buurlanden worden gemaakt. Een academisch ziekenhuis floreert normaal met een verzorgingsgebied van zo’n honderd kilometer om zich heen, maar Belgen gaan er niet naartoe. “Waarom is dat toen niet besproken met de Belgische politiek, of met een Duitse partner?”
De rode draad in zijn betoog: plannen sneuvelen vaak bij de grens omdat er te weinig eigenaarschap is. Dat betekent dat het bestuur van verschillende initiatieven ook Euregionaal zal moeten worden georganiseerd. Martin Unfried was het hiermee eens. Moeten we ondernemers en politici uit de buurlanden dan niet veel eerder bij onze plannen betrekken? Jenneskens was positiever: “De samenwerking is in deze stad al heel erg gemixt.”
“Kom alsjeblieft eens naar Nederland”
Ook het publiek kwam aan het woord. Een bezoekster uit België sloot zich aan bij Vliegen: “De ondernemers willen het wel, maar we moeten elkaar beter leren kennen. Blijf de connectie zoeken en blijf actie ondernemen. Dat doen we nog veel te weinig. Ik zeg vaak tegen Belgen: kom alsjeblieft eens naar Nederland, hier is zoveel te zien en te beleven. We kunnen zoveel van elkaar leren.”
Een andere bezoeker was minder mild: “Ik mis lef en innovatiekracht in de regio. Waar is de maakindustrie?”
Als het dus tot nu toe geschort heeft aan lef, daadkracht en eigenaarschap van initiatieven, hoe kunnen we de economische de kansen van Maastricht in de Euregio dan wel benutten? Het begint volgens Luc Soete en Lennart Booij dichtbij: “De lokaliteit is het vertrekpunt.” Martin Unfried betoogde dat Euregionale samenwerking een kwestie was van obstakelmanagement. “Veel obstakels kunnen de lokale overheden niet weghalen, die komen namelijk voort uit regels die in Den Haag, Brussel en Berlijn gemaakt worden. De lokale overheden zouden dus moeten nadenken over hoe zij burgers en ondernemers kunnen helpen om met deze obstakels om te gaan.” Armand Vliegen beaamde dat, en gaf als voorbeeld dat ondernemers daarom een partner moesten vinden van over de grens.
Lennart Booij suggereerde dat de regionale Kamers van Koophandel aan ‘matchmaking’ zouden moeten doen, zodat een ondernemer die in Duitsland een klus wil aannemen, een Duitse medewerker daarvoor kan vinden. Luc Soete ging nog een stap verder: een ‘28ste regime’ zou een oplossing kunnen zijn. Wat houdt dat in? Het zou betekenen dat ondernemers hun bedrijf op Europees niveau kunnen inschrijven en dat zij dan alleen de wetten (het regime) van de EU hoeven te volgen, en dus zich dus niet hoeven aan te passen aan de drie wetgevingsregimes van België, Duitsland als Nederland tegelijkertijd.
Ook werd gesuggereerd dat de Euregio als proeftuin kon fungeren, waarin ondernemers zouden mogen kiezen of zij zich aan de Belgische, Nederlandse of Duitse regels moeten houden, en vervolgens wél in elk van de drie landen mogen opereren.
Tenslotte merkten enkele gasten in de zaal op dat er cultureel toch best veel overeenkomsten zijn tussen de inwoners van Limburg (België), Limburg (Nederland) en de regio Aken. Neem bijvoorbeeld de lokale streektaal. Dit zorgt voor een ‘weefsel’ van relaties waar ondernemers van kunnen profiteren.
Bekijk de foto’s hieronder voor een sfeerimpressie:








Debatreeks
Dit was het tweede debat in de driedelige reeks ‘Maastricht als Europese stad’. Tijdens het eerste debat, op 25 maart, stond de Maastrichtse identiteit centraal. Lees de blogpost daarover hier terug.
In maart 2027 sluiten we de reeks af. Wil je op de hoogte blijven van het derde debat en andere evenementen? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
