***This opinion piece is in Dutch***
Onno van Schayck is hoogleraar preventieve geneeskunde aan de Universiteit Maastricht.
Wie het over woningbouw, landbouw of natuur heeft in deze verkiezingscampagne, heeft het onvermijdelijk ook over stikstof. Voor boeren betekent het stikstofprobleem beperkingen, voor woningzoekenden bouwstops, en voor natuurorganisaties verlies van biodiversiteit. Toch gaat het in de debatten vooral over de stikstofregels alsof het onbenullige voorschriften uit Brussel zijn. Terwijl die regels er juist ook zijn om Nederlandse burgers te beschermen.
Uitzonderingen
De afgelopen jaren heeft de Nederlandse regering keer op keer geprobeerd uitzonderingen te bedingen in Brussel als het over stikstof gaat. Vaak werd het stikstofbeleid hier gepresenteerd als iets dat van bovenaf is opgelegd – regels bedacht in verre vergaderzalen, waar Nederland zich noodgedwongen aan moet onderwerpen. Maar ook Nederland heeft met deze regels ingestemd, en met goede redenen.
Foto: Geert van Duinen (via Flickr)
Sterker nog, eind 2024 heeft Nederland ook ingestemd met het aannemen van strengere luchtkwaliteitsnormen, die vanaf 2030 gaan gelden. Voor stikstofdioxide (NO₂) wordt de grenswaarde bijvoorbeeld gehalveerd: van 40 naar 20 µg/m³. Nederland, dat per hectare de hoogste stikstofuitstoot van alle EU-lidstaten heeft, moet die normen nu in nationale wetgeving opnemen
Astma
Wat in het politieke debat vaak onderbelicht blijft, is waarom die Europese regels überhaupt bestaan. Het gaat om natuurbehoud, maar stikstof is óók een groot risico voor de volksgezondheid.
Stikstofoxiden uit verkeer en ammoniak uit de veehouderij vervuilen de lucht die we dagelijks inademen. Ze irriteren de luchtwegen en verhogen de kans op astma, bronchitis en hart- en vaatziekten. In Nederland kampen zeker achtduizend kinderen blijvend met astma als gevolg van luchtvervuiling, zo blijkt uit een internationale studie waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in The Lancet. En nergens in Europa is de concentratie stikstofdioxide zo hoog als in Nederland.
Minder stikstof betekent dus niet alleen een gezondere natuur en meer ruimte voor bouwprojecten, maar ook gezondere longen, lagere zorguitgaven en meer kwaliteit van leven.
Sluipmoordenaar
Daarbovenop vormt fijnstof – deels ontstaan uit stikstofverbindingen – een sluipmoordenaar: het veroorzaakt duizenden ziektegevallen per jaar en leidt tot vroegtijdige sterfte. Alleen astma kost Nederland al meer dan 400 miljoen euro per jaar aan zorgkosten
Minder stikstof betekent dus niet alleen een gezondere natuur en meer ruimte voor bouwprojecten, maar ook gezondere longen, lagere zorguitgaven en meer kwaliteit van leven.
Dat maakt het des te schrijnender dat stikstof in de verkiezingsdebatten vaak wordt gereduceerd tot ‘lastige Brusselse regels’ of een ‘juridisch probleem’. Zeker partijen als de BBB en PVV beschouwen het stikstofprobleem vooral als een politiek of juridisch opgeblazen kwestie; zij willen vooral ruimte bieden aan boeren, waarbij de PVV zelfs het hele stikstofbeleid wil schrappen. Maar daarmee wordt de kern uit het oog verloren: de regels zijn er ook omdat de gezondheidsrisico’s te groot zijn om te negeren.
Boeman
In plaats van Brussel weg te zetten als boeman, zou de politiek eerlijk moeten zijn over de situatie. Nederland heeft jarenlang de hoogste uitstootcijfers genegeerd en geprobeerd tijd te rekken. Maar de Europese Unie kan niet eindeloos uitzonderingen toestaan. Uiteindelijk betaalt de Nederlandse bevolking de prijs – in de vorm van slechte lucht, schade aan de natuur en een blijvend onzekere woningmarkt.
Reductie
De keuze waar de nieuwe Tweede Kamer na de verkiezingen voor staat is helder: doorgaan met vertragen en uitzonderingen eisen, of eindelijk serieus werk maken van reductie van ammoniak en stikstofoxiden. Dat laatste is noodzakelijk, niet alleen om Brussel tevreden te stellen, maar vooral om Nederlanders gezonder te laten leven.
Deze bijdrage werd eerder gepubliceerd in dagblad De Limburger en is onderdeel van een reeks van Studio Europa Maastricht over de Europese dimensie van de Tweede Kamerverkiezingen.
Het eerste verhaal uit de reeks, Industriebeleid bepaalt onze toekomst, niet de woningnood, lees je hier terug.
Het tweede verhaal, Belgische lessen voor het Nederlandse woonbeleid, lees je hier terug.
Het derde verhaal, Oekraïne mag geen voetnoot zijn tijdens de Tweede Kamerverkiezingen, lees je hier terug.
